SBO Blog Het blog van Studiecentrum voor Bedrijf en Overheid
Wat betekent governance in de zorg in de dagelijkse praktijk? En waarom is het voor juristen én niet-juristen cruciaal om dit goed te begrijpen? Volgens Maartje de Jong, partner/advocaat zorg bij Velink & De Die Advocaten, is governance geen abstract begrip, maar iets wat iedere zorgorganisatie dagelijks raakt. “Het gaat uiteindelijk over hoe besluiten tot stand komen en wie daarin welke rol heeft”.
Governance in de zorg als containerbegrip
“Daar begin ik ook altijd de les mee”, vertelt Maartje. “Wat betekent governance nou eigenlijk? Want er is geen wettelijke definitie”. Zij ziet governance in de zorg als een breed containerbegrip: “Het is het samenstel aan organen binnen een rechtspersoon. Dat klinkt heel juridisch, maar het gaat om de dynamiek tussen bestuur en toezicht, en de controlemechanismen die in de organisatie zijn ingebouwd”. Vaak wordt governance omschreven als checks and balances, maar volgens Maartje is dat te beperkt. “Die checks and balances zitten niet alleen tussen bestuur en raad van toezicht, maar ook breder in de organisatie”.
De wettelijke verankering van governance in de zorg
Wat governance in de zorg bijzonder maakt, is de mate van regulering. “In de zorgsector is heel veel vastgelegd in wet- en regelgeving”, legt Maartje uit. “De samenstelling van de raad van toezicht, de eisen aan onafhankelijkheid, maar ook hoe je dat vastlegt in de statuten”. Daarbovenop komt de Governancecode Zorg. “Die kent concrete bepalingen, zoals goedkeuringsrechten voor de raad van toezicht, maar ook open normen. Bijvoorbeeld dat je ‘de dialoog moet voeren’ binnen de organisatie. Dan is de vraag: wanneer voldoe je daaraan?”. Hoewel de governancecode formeel geldt voor leden van brancheorganisaties, ziet Maartje dat de werking veel breder is. “Zorgverzekeraars nemen in contracten vaak op dat je de code moet naleven. Doe je dat niet, dan kan dat consequenties hebben voor je contractering. In de praktijk zijn dus vrijwel alle zorgaanbieders eraan gebonden”.
Medezeggenschap als essentieel onderdeel
Governance in de zorg beperkt zich niet tot bestuur en toezicht. “Je hebt ook te maken met de cliëntenraad en de ondernemingsraad”, zegt Maartje. “Voor bepaalde besluiten moet je advies vragen of instemming krijgen. Als je die structuur niet goed hebt ingericht, kan dat gevolgen hebben voor de bestuurbaarheid van je organisatie”. Juist die gelaagdheid maakt governance complex én interessant. “Er ontstaan regelmatig discussies over bevoegdheden. Wie is waar verantwoordelijk voor? En wat doe je als het vastloopt? Dat is juridisch vaak niet zwart-wit, ook al is er wet- en regelgeving”.
Waarom governance onmisbaar is voor juristen in de zorg
Volgens Maartje is kennis van governance in de zorg onmisbaar voor iedereen die juridisch in de sector werkt. “Als je de structuur van en de onderlinge verhoudingen binnen een zorgorganisatie goed begrijpt, dan geeft dat je een voorsprong bij de juridische en strategische afwegingen”. Dat geldt niet alleen voor juristen. “In de opleiding Jurist in de zorg zie je ook veel bestuurssecretarissen en andere professionals die regelmatig met juridische vraagstukken te maken krijgen. Als besluiten niet op de juiste manier worden genomen, heeft dat gevolgen voor de geldigheid ervan en uiteindelijk voor de hele bedrijfsvoering”.
Nieuwe ontwikkelingen: Wet integere bedrijfsvoering
Een belangrijke actuele ontwikkeling binnen governance in de zorg is de Wet integere bedrijfsvoering. “Dat is nu nog een wetsvoorstel”, zegt Maartje, “maar die bevat aanvullende regels over bijvoorbeeld transacties tussen zorgorganisaties en andere partijen”. De kern daarvan is helder: “Zorggeld moet besteed worden aan zorg en niet wegvloeien naar aandeelhouders of andere projecten”. De wet stelt daarom eisen aan marktconforme voorwaarden, belangenverstrengeling en winstuitkering. “Winstuitkering mag alleen als aan specifieke voorwaarden is voldaan”, legt Maartje uit. “Denk aan financiële ratio’s, geen lopende maatregelen van de IGJ of NZa, goedkeuring door de raad van toezicht en transparantie richting cliënten”. Daarbij wordt winst breed gedefinieerd. “Het gaat niet alleen om dividend, maar ook om excessieve vergoedingen voor bepaalde transacties”.
Wat vraagt dit van zorgorganisaties?
Ook al is de wet nog niet van kracht, ziet Maartje nu al een duidelijke opdracht. “Veel organisaties zullen dit moeten implementeren in hun eigen processen. Dat vraagt kennis, bewustwording en aandacht binnen de organisatie, vooral bij bestuurders en toezichthouders”. Dat betekent ook praktisch werk. “Statuten moeten mogelijk worden aangepast en processen anders ingericht. Het is niet alleen een juridische exercitie, maar ook een organisatorische”.
Leren van elkaar binnen de opleiding Jurist in de zorg
Wat Maartje typeert aan de opleiding Jurist in de zorg, is de diversiteit van de deelnemers. “Het is niet alleen maar juridisch inhoudelijk. Er is veel inbreng vanuit de groep en er wordt veel casuïstiek gedeeld”. Dat maakt het leerzaam, ook voor de docenten. “Mensen brengen situaties in vanuit hun eigen praktijk. Dat dwingt je om mee te denken en het recht te vertalen naar de werkelijkheid van zorgorganisaties en het maken van strategische afwegingen”. Die dynamiek ziet Maartje als grote meerwaarde. “Je leert signaleren wanneer juridische vragen spelen en wat de impact is van governancekeuzes. Dat maakt het een brede en actuele opleiding”.
Governance in de zorg vraagt om inzicht én reflectie
Governance in de zorg is volgens Maartje geen vaststaand kader, maar een voortdurend samenspel. “Het raakt juridische structuren, menselijke verhoudingen en maatschappelijke verwachtingen. Juist daarom is het zo belangrijk om dit goed te begrijpen”. Wil jij verdiepen hoe governance in de zorg werkt en welke rol het recht daarin speelt? De opleiding Jurist in de zorg biedt inzicht in actuele wetgeving, governancevraagstukken en praktijkcasussen uit de zorgsector. Vraag de brochure aan en ontdek hoe jij juridische vraagstukken in de zorg beter kunt duiden en toepassen. De opleiding is ook volledig op maat te volgen als Incompany-traject.
