SBO Blog Het blog van Studiecentrum voor Bedrijf en Overheid
Wanneer is zorg goed én veilig voor degene die haar ontvangt? Voor Olivia ten Buuren gaan kwaliteit en veiligheid in de zorg niet alleen over protocollen en beleid. Het gaat ook over de kwaliteit van leven van cliënten, een veilige werkvloer en ruimte om van fouten te leren. De hbo-verpleegkundige met ervaring in de wijkverpleging verdiept zich hierin tijdens de opleiding Adviseur Kwaliteit en Veiligheid in de zorg. Welke inzichten neemt zij mee?
Wat is kwaliteit in de zorg?
Kwaliteit van zorg gaat over de mate waarin zorg bijdraagt aan gewenste gezondheidsuitkomsten, op basis van professionele kennis. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) noemt daarbij onder meer doeltreffendheid, veiligheid en aansluiting bij persoonlijke behoeften, voorkeuren en waarden. Voor Olivia begint die aansluiting bij begrijpen wat iemand meemaakt: “Je kunt eigenlijk pas echt van kwaliteit spreken als je goed weet wat de cliënt of patiënt ondergaat.”
Een eerdere scholing van iemand die zelf op een dementieafdeling had gewoond, zette haar hierover aan het denken. Niet alleen de zorgverlening telt, maar ook hoe iemand het dagelijks leven ervaart. Olivia: “Je moet kijken naar de mens achter het ziektebeeld. Is kwaliteit altijd kwaliteit van zorg, of is dat ook kwaliteit van leven?” Daarmee verschuift haar aandacht van het ziektebeeld naar de persoon en wat voor diegene belangrijk is.
Wat is veiligheid in de zorg?
Veiligheid gaat over het voorkomen van vermijdbare schade en het beperken van onnodige risico’s tot een aanvaardbaar minimum. Daarnaast vraagt Olivia aandacht voor de persoonlijke beleving van veiligheid. “Voor de één is veiligheid bij de familie zijn en daarin rust vinden. Voor de ander is veiligheid het bijzijn van doctoren.” Wat iemand geruststelt, verschilt dus per persoon, naast de professionele beoordeling van wat verantwoord is.
Die afweging herkent zij uit de wijkverpleging: “Mensen willen zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven, maar tot op zekere hoogte. Het moet wel verantwoord en veilig zijn.” Voor Olivia vraagt dit om het verbinden van professionele kennis, de missie en visie van de organisatie en de wensen en behoeften van cliënten. Afhankelijk van je functie kijk je daarbij naar wat een cliënt nodig heeft, maar ook naar wat medewerkers nodig hebben om hun werk te doen.
Een veilige werkvloer als voorwaarde voor goede zorg
“Veiligheid is onlosmakelijk verbonden met kwaliteit van zorg”, benadrukt Olivia. Tijdens de opleiding wordt voor haar duidelijker hoe breed veiligheid doorwerkt: in het werk van medewerkers, de organisatie en de financiën. Zij noemt goede protocollen, helder beleid, duidelijke aansturing en een vertrouwenspersoon voor personeel als belangrijke randvoorwaarden. Die aandacht voor medewerkers sluit aan bij de WHO, die bescherming van hun gezondheid en veiligheid als essentieel beschouwt voor veilige zorg.
Voor Olivia is kwaliteit daarmee niet uitsluitend het werk van een adviseur of een aparte afdeling. “Uiteindelijk heeft bijna alles met kwaliteit te maken en is iedereen zelf ook verantwoordelijk voor kwaliteit en veiligheid in een organisatie.” Haar inzicht is dat je niet alleen naar de zorgverlening moet kijken, maar ook naar de omstandigheden waarin medewerkers die zorg leveren.
Leren van fouten hoort bij kwaliteit
Bij een kwaliteitssysteem denkt Olivia vooral aan wat het in de praktijk moet ondersteunen: veilige en verantwoorde zorg. Vanuit haar ervaring als wijkverpleegkundige benadrukt zij daarom het belang van het stimuleren van incidentmeldingen. “Collega’s mogen fouten maken, familie mag fouten maken. Dat je daarover met elkaar in gesprek blijft en dat je daarvan leert, dat is ook kwaliteit. En dat is ook veiligheid.”
Daarmee legt zij de nadruk niet alleen op melden, maar vooral op het gesprek dat daarop volgt. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) beschrijft dit als onderdeel van een rechtvaardige cultuur. Daarin kunnen medewerkers bespreken wat misgaat of bijna misgaat en erop vertrouwen dat zij rechtvaardig worden behandeld. Ook de betrokkenheid van leidinggevenden en ruimte voor de ervaringen van patiënten en familie zijn daarbij belangrijk.
Maak kwaliteit leidend bij verandering
De opleiding laat Olivia ook anders kijken naar investeringen en vernieuwing. De ene organisatie loopt graag voorop, terwijl de andere liever volgt; soms vraagt verbetering volgens haar om risico durven nemen. Uit de opleiding neemt zij mee dat een focus op financiën de kwaliteit niet vanzelf ten goede komt. Andersom ziet zij wel kansen: “Als je focust op kwaliteit, komt dat vaak de financiën ook ten goede.” De WHO beschrijft dat investeren in het verminderen van patiëntschade financiële besparingen kan opleveren, naast betere uitkomsten voor patiënten. Dat is geen garantie dat iedere kwaliteitsinvestering zichzelf terugverdient.
De vragen over subsidies uit de eerste opleidingsdag blijven haar vooral bij: “Als wij geen subsidie hadden gekregen, hadden wij dit onderwerp dan ook besproken? Of hadden wij dit dan ook zo nauwkeurig uitgewerkt? Of doen wij het nu enkel omdat het voor ons financieel aantrekkelijk is?” Volgens Olivia maakt die drijfveer verschil voor de mensen die een verandering moeten uitvoeren. Daarom zijn verandermanagement en kwaliteitssystemen voor haar nauw verbonden: “Mensen willen best veranderen, maar mensen willen niet veranderd worden.” Een verbeterproject vraagt dus niet alleen om een inhoudelijk plan, maar ook om draagvlak bij de mensen die ermee gaan werken.
Een bredere blik op kwaliteit en veiligheid in de zorg
Olivia’s belangstelling voor kwaliteit groeit vanuit haar ervaring in de wijkverpleging, met projecten en het aansturen van een team. Zij wil zich verder ontwikkelen richting een adviserende functie en zocht een opleiding die voortbouwt op haar verpleegkundige kennis. “Ik was op zoek naar een opleiding die echt een aanvulling was en niet een herhaling.” Het programmaoverzicht van SBO maakt voor haar duidelijk welke verdieping zij kan verwachten.
Ze waardeert de combinatie van de historische achtergrond van het vak, modellen voor kwaliteits- en veiligheidsmanagement en verschillende praktijkperspectieven. “We hadden een lesdag van onder andere een advocate uit de gezondheidszorg en een bestuurslid werkzaam bij de raad van Toezicht. Dan komen de werkzaamheden van de docenten duidelijker naar voren. De ervaringen van mensen die al veel meer jaren in dat vak zitten, zijn heel interessant.” Ook de uitwisseling met deelnemers uit andere zorgsectoren verbreedt haar blik: “Of je al jaren in de gezondheidszorg zit of eigenlijk een paar jaar, dat maakt niet zoveel uit. Je hebt misschien wel een andere fase waarin je naar zo’n opleiding gaat.”
Tijdens het interview heeft Olivia nog drie opleidingsdagen voor de boeg. Via de digitale leeromgeving bereidt zij zich voor op de volgende onderwerpen, waaronder verdere verdieping in veiligheidsdenken. Daarnaast kijkt zij uit naar het sparren met medecursisten en het leren van hun praktijkervaringen. “Voor mij is het een hele mooie aanvulling op de kennis die ik al heb.”
Versterk jouw rol als kwaliteitsadviseur
Wil jij, net als Olivia, beter begrijpen hoe kwaliteit en veiligheid in de zorg samenkomen in de dagelijkse praktijk? Tijdens de opleiding Adviseur Kwaliteit en Veiligheid in de zorg van SBO leer je hoe je een kwaliteitssysteem ontwikkelt, beleid uitdraagt en collega’s meeneemt in verbetering. Ook komt het Safety-II-gedachtegoed aan bod, waarbij je leert van de dagelijkse praktijk en wat daarin al goed gaat. Je werkt aan een actieplan voor jouw organisatie en wisselt ervaringen uit met andere zorgprofessionals. Vraag de brochure aan en ontdek hoe de opleiding aansluit bij jouw ontwikkelvraag. Wil je deze opleiding met jouw team volgen? Kies dan voor een Incompany-traject.
