SBO Blog Het blog van Studiecentrum voor Bedrijf en Overheid
Het demonstratierecht is een grondrecht en een fundamenteel onderdeel van onze democratie. De afgelopen tien jaar is het aantal demonstraties meer dan verdrievoudigd. Voor het overgrote deel verlopen deze demonstraties zonder incidenten. De toename van het aantal demonstraties betekent echter ook een toename – in absolute aantallen – van demonstraties met incidenten. De afgelopen weken zijn demonstraties zelfs volledig ontspoord. Het kabinet wil met enkele wetsaanpassingen lokale driehoeken beter in staat stellen om in zulke situaties gericht en proportioneel te kunnen optreden. In de eerste plaats kent het kabinet burgemeesters meer bevoegdheden tot bestuursrechtelijke handhaving en verplaatsing toe. Daarnaast wordt de strafbepaling van de Wet openbare manifestaties herzien, om zo de strafrechter een handvat te bieden om strafbare feiten gepleegd tijdens demonstraties zwaarder te wegen.
De voornemens van het kabinet sluiten aan bij de aanbevelingen van de onderzoekers van het recente WODC-onderzoek. Minister Heerma (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) en minister Van Weel (Justitie en Veiligheid) informeren de Kamer vandaag met een brief over de plannen van het kabinet rond demonstraties. Met deze brief zetten zij de eerste accenten om het demonstratierecht te borgen en tegelijkertijd de inzet van het bestuurlijk en strafrechtelijk instrumentarium bij de tijd te brengen.
Minister Heerma: ‘’Het demonstratierecht is een fundamenteel onderdeel van onze democratie. Helaas zien we de laatste tijd dat bij demonstraties steeds vaker grenzen worden overschreden. Het is nu extra belangrijk om naast burgemeesters en politie te staan. Daarom geven we lokale bestuurders nu meer bevoegdheden om adequaat te kunnen handelen bij een uit de hand lopende demonstratie. Dat doen we op een manier die niet verder gaat dan nodig is. We willen met de maatregelen het demonstratierecht namelijk niet ondergraven maar juist verstevigen.’’
Minister van Weel: “Relschoppers die demonstraties misbruiken moeten we harder aanpakken. Ook activisten die onze infrastructuur blokkeren, worden sneller, vaker en zwaarder bestraft en draaien zelf op voor de schade. Snelwegen en spoorlijnen zijn geen plekken om te demonstreren, zulke blokkades veroorzaken terecht grote ergernis. Naast extra bevoegdheden voor burgemeesters herzien we de strafbepaling in de wet, zodat rechters strafbare feiten tijdens demonstraties zwaarder kunnen bestraffen.”
Bestuurlijke handhaving en verplaatsing
Het kabinet is voornemens een grondslag in de Gemeentewet te creëren voor het gedwongen verplaatsen van demonstranten en andere groepen van personen. Daarnaast verkent het kabinet de optie om een noodbevoegdheid in de Wet openbare manifestaties (Wom) op te nemen, waarmee burgemeesters bij ernstige verstoringen van de openbare orde door een demonstratie, adequater kunnen ingrijpen dan momenteel het geval is op basis van de Wom en de Gemeentewet. Bij de uitwerking van deze noodbevoegdheid wordt nauwlettend oog gehouden voor de uitvoerbaarheid en toegevoegde waarde hiervan.
Strafrechtelijk instrumentarium
Verder heeft het kabinet zich als opgave gesteld om de strafbepaling in de Wom te herzien. Doel van deze aanpassing is om de strafrechter strafbare feiten die worden gepleegd tijdens demonstraties zwaarder te kunnen laten wegen. Uit het WODC-onderzoek blijkt namelijk dat internationale mensenrechtenverdragen in bepaalde gevallen meer ruimte bieden voor strafrechtelijk optreden rond demonstraties dan nu in de rechtspraktijk wordt gezien.
Bron: www.rijksoverheid.nl – 3 juni 2026
