SBO Blog Het blog van Studiecentrum voor Bedrijf en Overheid
Het demonstratierecht is een grondrecht dat beschermd moet worden. De meeste demonstraties verlopen zonder incidenten. Recentelijk zien we wel weer geweld en vernieling bij demonstraties en wordt er gedemonstreerd op plekken waar het niet is toegestaan. Vandaag brengen minister Heerma (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) en minister Van Weel (Justitie en Veiligheid) de kabinetsreactie op het WODC-onderzoek en het rapport van de Nationale ombudsman naar demonstratierecht naar buiten. Het kabinet treft gerichte maatregelen om het grondrecht op demonstratie stevig te borgen en de openbare orde en veiligheid beter te kunnen beschermen.
Minister Heerma: ‘’Het demonstratierecht is een belangrijk onderdeel van een weerbare democratische rechtsstaat. Het is soms een uitdaging voor het lokaal bestuur om demonstraties in goede banen te leiden. Ons doel is om hen zoveel mogelijk in staat te stellen om demonstraties te faciliteren en in te grijpen als dat nodig is.’’
Meer bevoegdheden en duidelijkheid voor burgemeesters
Het kabinet staat achter het lokale gezag en wil het beter toerusten bij demonstraties. Het WODC-onderzoek laat zien dat er binnen het huidige kader meer ruimte is voor optreden dan in de praktijk vaak wordt aangenomen. Het kabinet gaat daarom concrete handvatten bieden om deze ruimte volwaardig te benutten. Zo komt er in de Gemeentewet een grondslag om demonstranten en andere groepen zo nodig gedwongen te verplaatsen. Het kabinet streeft er naar de internetconsultatie voor deze wetswijzigingen in het eerste kwartaal van 2027 te starten.
Ook wordt de strafbepaling in de Wet openbare manifestaties (Wom) herzien, zodat de grotere ruimte die er is voor strafrechtelijk optreden expliciet tot uitdrukking zal worden gebracht. Het WODC wijst erop dat internationale mensenrechtenverdragen in bepaalde gevallen meer ruimte bieden voor strafrechtelijk optreden dan nu vaak wordt benut.
Eenduidige lijn bij blokkades van snelweg en spoor
Minister van Weel: “Demonstreren is een belangrijk grondrecht. Maar gevaarzettende acties, zoals blokkades op snelweg en spoor, horen daar niet bij. Je mening uiten is iets anders dan een situatie onveilig maken. Daarom trekken we een duidelijke lijn: demonstreer op een andere, veilige plek”.
Aanvullende wetgeving tegen spoor- en snelwegblokkades is niet nodig: dat is al verboden. Met het Openbaar Ministerie, de politie en regioburgemeesters is afgesproken één lijn te hanteren: het demonstratierecht wordt beschermd, maar iedereen houdt zich aan de wet en aan aanwijzingen van het lokaal gezag. Blokkades zijn gevaarlijk en hinderen hulpdiensten, daartegen wordt opgetreden.
Bron: www.rijksoverheid.nl – 4 september 2026
