SBO Blog Het blog van Studiecentrum voor Bedrijf en Overheid
Hoe zorg je ervoor dat gegevensuitwisseling in de zorg niet alleen technisch werkt, maar ook daadwerkelijk waarde oplevert voor patiënt en zorgverlener? Volgens Emil Fraai, product owner bij Stichting MedMij, ligt de oplossing niet in grotere systemen of meer data, maar juist in het tegenovergestelde. Door zorggegevens op te delen in kleinere, flexibele bouwstenen ontstaat er meer overzicht, betere uitwisseling en vooral meer regie voor de patiënt. “Granulariteit is een enorme winst van de ontwikkeling die we hebben ingezet”, zegt hij.
Van behoefte naar innovatie
“Als je een afspraak hebt bij een arts, wil je jezelf goed kunnen voorbereiden, bijvoorbeeld door informatie al van tevoren in te zien en vragen voor te bereiden”, legt hij uit. Patiënten willen niet alleen toegang tot data, maar ook controle over wanneer en hoe ze die informatie ontvangen. Met een achtergrond in gebruikersonderzoek kijkt Emil daarom nadrukkelijk naar de gebruikservaring van zorgdata. Die focus zie je terug in de manier waarop MedMij werkt aan oplossingen die niet alleen technisch kloppen, maar ook aansluiten op de behoeften van gebruikers. De organisatie test hetgeen ze ontwikkelen bijvoorbeeld met een burgerpanel. Hierdoor is de focus op de gebruiker structureel verankerd binnen MedMij.
Van grote datasets naar flexibele databouwstenen
In de huidige praktijk worden zorggegevens vaak als één grote dataset uitgewisseld. Patiënten kunnen via een persoonlijke gezondheidsomgeving een complete set gegevens opvragen, maar volgens Emil brengt die werkwijze duidelijke nadelen met zich mee. “Je vraagt eigenlijk die hele set op, maar dat vraagt nogal wat”. Niet alleen voor systemen die alle informatie moeten verzamelen en versturen, maar ook voor patiënten, die uiteindelijk vaak veel gegevens ontvangen die deels leeg of niet direct relevant zijn.
Daarom werkt MedMij binnen de mondzorg aan een andere vorm van gegevensuitwisseling in de zorg, waarbij informatie wordt opgesplitst in kleinere onderdelen die afzonderlijk beschikbaar zijn. Emil omschrijft het als ‘allemaal kleine brokjes’ informatie die los van elkaar kunnen worden opgevraagd. Hierdoor kan een patiënt bijvoorbeeld een lijstje met verrichtingen of bepaalde onderzoeksresultaten ophalen die op dat moment relevant zijn.
Granulaire gegevensuitwisseling is eigenlijk niets anders dan uitwisseling van gegevens in kleinere brokjes. Dat heeft eigenlijk twee consequenties: ten eerste wil je in het brokje informatie direct meegeven waar het brokje vandaan komt. Daarmee kan het PGO de juiste brokjes met elkaar combineren tot een thematisch overzicht. Hiervoor gebruiken we een zogenaamde meta tag. Daarmee wordt aangegeven op welk zorgtype de informatie betrekking heeft. Ten tweede biedt granulaire uitwisseling de PGO mogelijkheden om informatie op nieuwe manieren te combineren tot een begrijpelijk overzicht. MedMij staat pas aan het begin van het verkennen van de mogelijkheden.
Volgens Emil maakt deze granulaire aanpak systemen niet alleen gebruiksvriendelijker, maar ook flexibeler. Zorgaanbieders hoeven namelijk niet langer complete datasets aan te leveren, maar alleen de gegevens die daadwerkelijk beschikbaar zijn in hun systemen. Tegelijkertijd worden wijzigingen eenvoudiger door te voeren, omdat niet direct een volledig gegevensmodel aangepast hoeft te worden. “Wat we doen in het ene domein is eigenlijk herbruikbaar in het andere domein”, zegt hij, waarmee hij het belang van herbruikbare databouwstenen benadrukt.
Betere samenhang door herkomst van data
Een belangrijk onderdeel van deze ontwikkeling is het expliciet meegeven van de herkomst van gegevens. Dat maakt het mogelijk om informatie uit verschillende bronnen op een logische manier te combineren. In de huidige situatie zouden gegevens van bijvoorbeeld een tandarts en een kaakchirurg vaak los van elkaar staan, terwijl ze inhoudelijk bij dezelfde behandeling horen.
Door die herkomst mee te geven, kan data in een PGO op nieuwe manieren worden gepresenteerd. “Je zou bijvoorbeeld alles willen zien wat te maken heeft met mondzorg, ook al komt het uit verschillende bronnen”, legt Emil uit. Dat zorgt ervoor dat patiënten hun medische informatie niet langer versnipperd zien, maar juist in samenhang kunnen bekijken.
Minder complexiteit voor zorgverleners
Hoewel deze aanpak veel nieuwe mogelijkheden biedt voor patiënten, blijft de impact voor zorgverleners beperkt. Zij hoeven hun werkwijze nauwelijks aan te passen, sterker nog: het wordt makkelijker om de patiënt van de juiste informatie te voorzien. “Je hoeft technisch gezien niet alles aan te leveren, maar alleen de dingen die je kan aanleveren of die gevraagd worden”, zegt Emil. Dat maakt het eenvoudiger om aan te sluiten op de nieuwe manier van uitwisselen, zonder dat systemen volledig aangepast moeten worden.
Onder de motorkap zorgt deze werkwijze bovendien voor meer flexibiliteit. Kleine wijzigingen kunnen doorgevoerd worden zonder dat het hele systeem opnieuw ingericht hoeft te worden, wat essentieel is in een sector die voortdurend in ontwikkeling is.
Standaardisatie als randvoorwaarde
De overstap naar granulaire uitwisseling is alleen mogelijk dankzij duidelijke afspraken over hoe data wordt vastgelegd en gedeeld. MedMij maakt hierbij gebruik van internationale standaarden zoals FHIR, waarmee gegevens op een uniforme manier worden gestructureerd. Emil vergelijkt dit met het spreken van dezelfde taal: “Als wij afspreken welke taal we spreken, dan is het heel makkelijk om elkaar te begrijpen”.
Ook terminologie speelt een belangrijke rol. Door gebruik te maken van gestandaardiseerde begrippen kan informatie niet alleen technisch correct worden uitgewisseld, maar ook beter worden uitgelegd aan patiënten. Tegelijkertijd vraagt dit om intensieve samenwerking tussen verschillende partijen in de zorg. “We hebben heel veel werk gedaan in het verbinden van verschillende systemen en te zorgen dat letterlijk iedereen dezelfde taal spreekt”, aldus Emil.
Continu testen en verbeteren
De ontwikkeling van deze nieuwe vorm van gegevensuitwisseling in de zorg gebeurt stap voor stap. Alles wat wordt gebouwd, wordt continu getest met behulp van simulatoren en feedback van gebruikers. Dat zorgt ervoor dat fouten vroeg worden opgespoord en dat de oplossing aansluit bij de praktijk. Volgens Emil ligt daar een belangrijk voordeel van de gekozen aanpak. Doordat data in losse onderdelen wordt uitgewisseld, kunnen verbeteringen gericht worden doorgevoerd. “Vanaf nu zijn we veel flexibeler geworden om ontwikkelingen steeds een stapje verder te brengen”, zegt hij. Dat maakt het mogelijk om iteratief te blijven ontwikkelen en steeds beter aan te sluiten op de behoeften van gebruikers.
Goed ingerichte randvoorwaarden
De ontwikkelingen rondom gegevensuitwisseling in de zorg laten zien dat data alleen waardevol is als de randvoorwaarden goed zijn ingericht. Technologie speelt daarin een rol, maar afspraken, standaardisatie en samenwerking zijn minstens zo belangrijk. Juist daarom is het volgens hem essentieel dat professionals elkaar blijven ontmoeten en ervaringen uitwisselen. Het congres Data Driven Healthcare biedt daarvoor het platform.
Ontdek meer over granulaire gegevensuitwisseling
De stap naar granulaire gegevensuitwisseling in de zorg laat zien dat innovatie niet altijd zit in grotere of complexere systemen. Door data op te knippen in kleinere, herbruikbare onderdelen ontstaat juist meer flexibiliteit, betere samenwerking en meer inzicht voor de patiënt. Wat binnen de mondzorg wordt ontwikkeld, vormt daarmee een belangrijke basis voor bredere toepassingen in de zorg. Wie wil begrijpen hoe deze ontwikkeling zich verder zal ontvouwen en wat dat betekent voor de praktijk, doet er goed aan om het gesprek hierover te blijven voeren. Het congres Data Driven Healthcare op 3 juni 2026 biedt daarvoor een waardevolle gelegenheid. Wil je meer weten over het programma? Vraag dan de brochure aan, inclusief kortingscode voor 20% korting.
