
Hoe zorg je dat digitale geletterdheid niet afhankelijk blijft van één enthousiaste collega? De kerndoelen digitale geletterdheid vragen om een gezamenlijke vertaling naar de onderwijspraktijk. Wat doet jouw school al, welke onderdelen ontbreken en hoe neem je het hele team mee? Argo van den Bogert, adviseur digitale geletterdheid bij WisMon en docent van de opleiding specialist digitale geletterdheid in het primair onderwijs, vertelt waar je begint.
Onderwijservaring als vertrekpunt
Argo brengt 35 jaar ervaring in het basisonderwijs mee. Hij werkte achtereenvolgens als leerkracht, adjunct-directeur, schooldirecteur en bovenschools directeur, waarbij hij ook verantwoordelijk was voor locaties met kinderopvang. Zijn belangstelling voor ICT begint bij de Commodore 64 en krijgt op school verschillende vormen: hij begeleidt collega’s bij softwaregebruik, schrijft mee aan beleidsplannen en zit een ICT-netwerk voor. Die ervaring gebruikt hij nu als adviseur: “Met wie ik aan tafel zit, maakt niet uit. Ik snap degene die aan de andere kant zit en daar kan ik op anticiperen.”
Waarom digitale geletterdheid al op de basisschool begint
Digitale geletterdheid behoort, naast taal, rekenen en burgerschap, tot de basisvaardigheden. Voor Argo gaat het belang echter verder dan onderwijsbeleid: kinderen moeten kunnen meedoen in een maatschappij waarin digitale technologie overal aanwezig is. Hij noemt apps, algoritmes, bankzaken en technologie in auto’s als voorbeelden. “Je moet weten hoe je ermee omgaat, hoe je iets kunt maken en hoe je er kritisch op bent. Vooral die houding is belangrijk.”
Dat vraagt volgens hem ook om nadenken over de verdeling van onderwijstijd. Hij benadrukt dat digitale geletterdheid óók talige doelen bevat en dat leerlingen deze vaardigheden nodig hebben in de wereld waarin zij opgroeien.
Wat vragen de kerndoelen digitale geletterdheid?
Argo vat de bedoeling samen in drie woorden: kundig, creatief en kritisch. Leerlingen moeten digitale middelen kunnen gebruiken, er iets mee kunnen maken en begrijpen wat achter de schermen gebeurt. Daarbij noemt hij ook het leren inzetten van AI, naast het kritisch beoordelen van informatie. SLO onderscheidt in de definitieve conceptkerndoelen drie domeinen: praktische kennis en vaardigheden, ontwerpen en maken, en de gedigitaliseerde wereld. De kerndoelen beschrijven wat leerlingen moeten kennen, kunnen en ervaren; het gaat dus niet uitsluitend om het aanbieden van lessen.
Veiligheid en privacy verdienen daarbij nadrukkelijk aandacht. Argo waarschuwt voor het verschil tussen een apparaat kunnen bedienen en werkelijk begrijpen wat je doet: “Je denkt er vaardig in te zijn, zonder goed te weten wat je aan het doen bent.” Wie denkt niets te verbergen te hebben, kan volgens hem ongemerkt veel persoonlijke informatie weggeven en voorbijgaan aan de waarde daarvan. Zijn boodschap: denk vooraf na over wat je deelt, omdat je eenmaal gedeelde informatie niet vanzelfsprekend volledig kunt verwijderen. Ook bij het lezen van informatie is die kritische houding nodig.
Begin nu, niet vlak voor de deadline
Volgens de overheid treden de kerndoelen digitale geletterdheid naar verwachting op 1 augustus 2027 in werking. Scholen krijgen volgens de huidige planning tot augustus 2031 om de vernieuwde kerndoelen te implementeren. De inspectie treedt in de overgangsperiode vooral stimulerend op en houdt vanaf augustus 2031 handhavend toezicht op de nieuwe kerndoelen. Scholen kunnen dus nu al beginnen met het voorbereiden en aanpassen van hun onderwijs.
Argo merkt dat ervaringen met burgerschap het urgentiebesef bij bestuurders en schoolleiders vergroten. Zij willen voorkomen dat ze later herstelopdrachten krijgen omdat hun aanpak onvoldoende is uitgewerkt. Toch ziet hij verschillen: sommige besturen zijn al jaren bezig, terwijl andere scholen eerst prioriteit geven aan taal en rekenen. “Hoe langer je wacht, hoe hoger de druk wordt om ook de collega’s mee te krijgen die er minder affiniteit mee hebben”, benadrukt hij.
Maak zichtbaar wat jouw school al doet
Een werkbare aanpak begint volgens Argo met duidelijkheid over het onderwerp. Wat valt onder digitale geletterdheid, welke organisaties bieden ondersteuning en hoe kijkt de onderwijsinspectie ernaar? Vervolgens bepaal je als school je visie, waarbij de uitgangspunten volgens hem vaak overeenkomen doordat scholen zich op dezelfde kerndoelen richten. Daarna inventariseer je aan de hand van een leerlijn wat al gebeurt: “Als je weet wat je al doet, weet je ook wat je nog mist.”
Juist die inventarisatie kan collega’s vertrouwen geven, bijvoorbeeld kleuterleerkrachten die denken dat digitale geletterdheid nog niet bij hun onderwijs hoort. Argo noemt het stappenplan voor handen wassen: “Je hangt de stappen bij de wasbak, zodat een kleuter leert in welke volgorde hij de dingen moet doen.” Het gaat om denken in stappen en volgordes; het draait dus niet uitsluitend om apparaten bedienen. Zo herkennen leerkrachten wat zij al doen, waarna je gericht bepaalt wat ontbreekt en wanneer je daarmee aan de slag gaat.
Van leerdoel naar les, met het hele team
Wat doe je wanneer een leerdoel nog geen plek heeft in het onderwijs en een collega niet weet hoe hij begint? Argo noemt het leren presenteren met digitale middelen als voorbeeld. Je bekijkt eerst welke doelen daarbij horen en zoekt vervolgens een passende invulling, bijvoorbeeld een les over werken met een green screen. Volgens hem zijn hiervoor ook gratis online lessen en instructies beschikbaar, die zowel leerlingen als leerkrachten ondersteunen.
Een geschikte les vinden is echter niet genoeg: je moet samen afspreken dat je ermee werkt en elkaar aan die afspraak houden. Sommige leerkrachten pakken digitale toepassingen vanzelf op, terwijl anderen onzeker zijn of het onderwerp aan hun collega overlaten. Daarom richt de opleiding Specialist digitale geletterdheid in het primair onderwijs zich op kartrekkers die hun kennis niet alleen zelf toepassen, maar ook hun collega’s ondersteunen en verder helpen. Het doel is dat leerlingen het benodigde aanbod krijgen, ongeacht welke leerkracht voor de klas staat.
“Juist de mensen die er minder mee hebben, moeten zich comfortabeler voelen en stappen kunnen zetten, zodat kinderen het aanbod krijgen dat nodig is”, zegt Argo. De opleiding besteedt daarom ook aandacht aan veranderprocessen, draagvlak en het omgaan met weerstand. Als kartrekker leer je hoe je het hele team in die ontwikkeling meeneemt.
Zorg dat de aanpak onderdeel van de school blijft
Na de opleiding Specialist digitale geletterdheid in het po heb je volgens Argo een voor een groot deel uitgewerkt plan van aanpak voor jouw eigen school. Daarin leg je vast welke stappen nodig zijn en wanneer je die zet. Steun vanuit de schoolleiding is daarbij een voorwaarde: “Er moet groen licht zijn om hier iets mee te gaan doen. Zonder die ondersteuning is het bouwen op drijfzand”.
Neem de aanpak vervolgens op in het jaarplan en de meerjarenplanning, en laat het onderwerp regelmatig terugkomen in team- en bouwvergaderingen. Met een kwaliteitskaart volg je de voortgang en houd je vast wat je afspreekt. Daarnaast is ruimte voor verdieping die aansluit bij de vragen van deelnemers, waarbij Argo onderwerpen noemt als AI, data, mediawijsheid en digitale geletterdheid bij kleuters. Zo verbind je de schoolbrede aanpak aan onderdelen waarvoor extra kennis of ondersteuning nodig is.
Vertaal de kerndoelen digitale geletterdheid naar jouw praktijk
Voor Argo zit de meerwaarde van de opleiding in de praktische aanpak, de beperkte tijdsinvestering en de aansluiting op jouw schoolsituatie. “Praktisch, concreet, to the point, kort en krachtig”, vat hij samen. Bovendien bouw je een netwerk op met medecursisten die aan vergelijkbare vraagstukken werken.
Wil jij de kerndoelen digitale geletterdheid vertalen naar een uitvoerbaar plan, jouw collega’s meenemen en de voortgang borgen? Meld je dan aan voor de opleiding Specialist digitale geletterdheid in het primair onderwijs van SBO. Je werkt aan de inhoud én aan het veranderproces dat nodig is om die inhoud op school een vaste plek te geven. Wil je meer weten over het programma? Vraag dan de brochure aan. De opleiding is ook volledig op maat te volgen als een Incompany-traject voor jou en jouw collega’s.
SBO Blog Het blog van Studiecentrum voor Bedrijf en Overheid